Bilmek istediğin her şeye ulaş

Ayağımızı bir yere çarptığımızda ya da biri kolumuza vurduğunda acıyı neden 2-3 sn. sonra hissederiz?

Bu normal ancak garip gelmesinin sebebi bir yere dokunduğumuz an dokunduğumuz yerin yüzeyini hissederken darbe alındığında veya doku her hangi bir sebep den ötürü zedelendiğinde acıyı geç duyarız.

Çünkü Dokunma sensörleri ısı sensörleri basınç sensörleri vb birçok ayrı iş için uzmanlaşmış his sensörleri bulunur ve bizim en hassan olan dokunma sensörü daha fazla ve yüzeye yakındır ancak acıyı bize ileten sensörler daha derinde ve daha az hassastır bu yüzden çarptığımızda temas ettiğimizi hissederiz ama acının ardından gelmesinin sebebi bize bu acıyı iletecek olan sensörlerin daha dipte ve daha az hassas olmasından kaynaklanır.

Sıcaktan veya soğuktan yanmada geç hissedilir ancak burada durum bu ısı sensörlerinin az hassas olması değil ısı değişimi sonucu gördükleri hasardan ötürü işlerini geç yapmalarıdır yoksa ısı sensörleri de neredeyse dokunma sensörleri kadar hassastır.
Bu sorunuzun cevabı ekstra aşağıda yazacaklarım sa ağrının geç hissedilmesiyle alakalı ekstra bilgidir.

Kavga esnasında bıçaklanan, savaşta yaralanan ancak acıdığını hissetmeyen kişileri duymuşuzdur, bunun acıyı iletecek duyu hücrelerinin deforme olmasının etkisi vardır ancak en büyük sebebi beynin bu tip durumlarda kendini korumaya alarak endorfin salgılamasıdır. Endorfin bilinen en güçlü ağrı kesicidir ve acı sinyallerinin iletilmesini engeller ve bu sayede acı hissedilmez.

Beynimizin bunu yapmasının sebebi ise hayatta kalmaktır, yani kavga esnasında adam bacağımıza vurduğu için acısıyla kıvranırsak canımızdan olabiliriz, beyin ne olursa olsun bacağın canından daha kıymetli olmadığını bildiğinden ilk önce canını kurtarırım sonra bacağımla ilgilenirim diyerekten acı sinyallerini bloke eder.
  • Paylaş
2

Rıdvan Bayhan, Yazınız için teşekkür ederim. Ekstra yazmış olduğunuz örneği de bir belgeselde izlemiştir. Özellikle bir yüksek mesafeden düşüp ayağını kıran birinin ayağına odaklanmayıp düştüğü yerden mücadelesine devam etme gayreti bu dediğinizle doğrudan alakalı sanıyorum...

Ayhan Şimşek, Yazınıza bir örnek de ben vermek isterim.
Dizüstü bilgisayarım görsel veri izlerken aşırı ısınıyor. Bende 20x20 ebatlaında bir buz kütlesini fim izleyeceğim zamanlar fanın üzerine denk gelecek şekilde altına koyuyorum.
Tam da bu esnada yani buz elimi dondurduğu anda fandan gelen aşırı sıcaklıkla elimin yandığını zannederek elimi birden çekiveriyorum. Sonra bir bakıyorum ki parmaklarım buzdan kaynaklı bir şekilde buz gibi. Yani az bişi sıcaklığı hissetmemle donmuş olan parmaklarımın aynı derece de yanıyor olduğu izlenimi bedensel olarak beni de aşırı şaşırtan bir algı yanılması.
İlginç.
Yanıtınız için teşekkürler.

Bu konu hakkında aşağıda yazılan cevaplardan ayrı olarak oturup insanda sinir sistemi fizyolojisi hakkında ayrıntılı bilgi veremeyeceğim için ve bu konu hakkında da uzman kişi olmadığım için bir şekil paylaşarak konuya biyolojik bilgilerle yaklaşım getirmek yolunu seçeceğim.

Bilim
Bu canlandırma (ilüstrasyon) resminde olduğu gibi elimizde açılan bir yaranın oluşturduğu (ya da sorudaki gibi ayağımızı çarpmamız/birinin kolumuza vurması durumunda) elektrikokimyasal uyartının beyindeki alıcı, yorumlayıcı bölgeye gitmesi ve gelmesi için katettiği bir mesafe vardır.
Bu elektrokimyasal uyartılara verilecek tepkiler için belli eşik değerleri vardır her canlıda.

İnsanda ayrıca çeşitli düzeydeki uyaranlara duyarlı algılayıcı sinirler mevcuttur.
Şu resimde gösterildiği gibi tüy gıdıklaması, çekiç darbesi ve ateş/acı gibi uyaranları hissedip ilgili merkezlere iletmekle "görevli" çeşitli sinir hücresi uzantıları vardır:

Bilim

Bunlar;

Zararlı olmayan mekanik uyartıları algılayan Aβ sinir uzantısı,
Zararlı mekanik uyartıları algılayan Aδ sinir uzantısı ve
Zararlı ısıl ve kimyasal uyartıları algılayan C sinir uzantısıdır.
Hal böyle olunca arkadaşınızın kolunuza vurmasıyla bile vücudun bir bütün olarak bu uyartıyı yorumlayışına tanık oluyorsunuz aslında. : )
Yani çok kısa milisaniyelerde uyartının şiddetine göre vücutta görevli kısımlar devreye giriyor!

İster "refleks" hareketine yol açsın (ki bu durumda uyartının özelliğinden dolayı tepki mekanizması daha kısa bir yol izleyerek beyne daha ulaşmadan omurilikten geri döner ve elinizi batan bir iğneden ya da sıcak ateşten kurtarır) ister yavaş bir biçimde orada duyulan sancılı ağrıya yol açsın sinir ağı üzerine düşen görevi tam anlamıyla yapar.


2-3 sn sonra hissetmek de bir eksiklik değildir. Kiminin ağrı ve acı algılama eşiği yüksektir. Örnekse yemek yaparken fırında elini yakmış ancak bundan acı duymadan mutfakta işine devam eden annelerimiz vardır! : ))
Umarım cevabım okuyanları fazla uzmanlığa girmeden ve sıkmadan yapmaya çalıştığım anlatımla bilgilendirir.

Meselâ şimdi feci rüzgâr esti balkonda ve ürperdim, tüyler diken diken oldu! Bak işte sinir hücreleri bu ürperme tepkisini sağlamak için bile efor sarfediyor! : ))
  • Paylaş
Hafif darbeler de 2-3 sn zaman aslında uzun bir zamanı his için. Anında hissetmeniz gerekir. Değilse sinir iletişiminde ve bir takım sorunlar var demek olabilir.

Büyük darbelerde ise reseptörler devreye giriyor ilk anda acı hissi oluşmuyor hatta bazı vak'alarda hastalar olay olduktan saatlerce sonra acıyı hissediyor. Bunu vücut direncini düşürmemek için beyin ve sinir sistemi acı reseptörlerini kapatarak yapıyor, yaşamsal fonksiyonların sürdürülebilirliğini sağlamak için. Bununla ilgili bir video vardı bulursam paylaşacağım.
  • Paylaş
Sonraki Soru
HESAP OLUŞTUR

İstatistikler

355 Görüntülenme7 Takipçi3 Yanıt