Basit Ebced Hesaplaması

Nisan 2013 | Turan Söylemez, Araştırmacı
Ebced hesabını kısaca tanımlarsak Arap alfabesinde harflerin matematiksel değerlere denk gelmesidir. Arap harflerinin kolayca hatırda kalması için tasarlanan bu harf dizisi edebiyatımızda çeşitli kaynaklarda tarih düşürme, önemli bir olayı üstü kapalı anlatmak, tasavvuf ve din işleri, çocuğa isim vermek vb. birçok olay için kullanılmıştır. Ebced hesabı, ortalama Osmanlıca veya Arapça bilen birisi için yapılması kolay bir hesaptır. Bunun için öncelikle harfleri ve harflerin denk geldiği sayısal değerleri öğrenelim:

Ebced
Gördüğümüz gibi her harfin sayısal bir ifadesi var. Fakat Farsçaya özgü olan ve Arapça'da bulunmayan p,ç,j ve kaf-ı Farisi harfleri sırasıyla be, cim, ze ve kef gibi hesaplanır.
Aşağıdaki mısrada şair Edirneli Senayi’nin Divanını bitirdiği tarihi ebced ile düştüğünü görüyoruz:

Tamâm oldı bu Dîvân-ı Senâyi
تمام اولدى بو ديوان ثنايى

Şimdi yukarıda Arap harfleriyle yazılı olan beytin her harfinin altına sayısal değerlerini yazıyoruz. Karşımıza şöyle bir sayı dizisinin toplamı çıkacak:
10+10+50+500+50+1+6+10+4+6+2+10+4+30+6+1+40+1+40+400=1181
Evet, demek ki bu Divan 1181’de yazılmış. Fakat bu tarihin Hicri takvime göre olduğunu unutmayalım ve miladi takvime çevirelim. Sonuç miladi olarak 1767 tarihini gösteriyor.

Burada anlattığımız basit bir ebced hesabı idi. Aslında çok daha geniş bir konu. Meraklıları internetten birçok kaynağa erişebilir, böyle bir imkanınız var… :)