BÜTÇE, BÜTÇE PLANI VE BÜTÇE PLANI KADEMELERİ

Ekim 2012 | Hakan, Bütçe Uzmanı
Bütçe;

Genellikle devleti çağrıştırsa da, aslında hayatımız da oldukça derin izleri ve önemi olan bir kavram bütçe bu sebeple genel tanımlardan biraz uzaklaşıp, ticari hayata yaklaşarak açıklamaya gayret edeceğim.

Aslında devlet bütçesine hiç girmeyeceğim desem daha doğru olur çünkü devlet bütçesinin nasıl hazırlanacağı ne şekilde planlanacağı ve kademeleri kanunla belirlenmiş ve belirli sürelere bağlanmıştır. O konuda yazacak yada anlatacak bir şey yoktur aslında her şey bütçe kanununda yer almaktadır.

Bütçe; Belirli bir dönem içerisinde, nitelikleri belli bir harcama için kaynak temini amacıyla yapılan ve harcama yapıldığında somut yada soyut bir kavramın ortaya çıkmasını sağlayan mali hayatın enstrümanlarından birisidir.

Gelecekte yapılacak bir işin sonuçlanana kadar olan kaynak ihtiyaçlarının tamamını öngörmeyi ve ihtiyaç duyulan kaynağı ne şekilde, ne zaman, ne miktarda temin etmek gerektiğine cevap bulunmasında kullanılır.


Nitelikli bütçe ve niteliksiz bütçe olarak 2 ye ayrılabilir. şöyle ki, kurumsal yapı altında detaylı pazar araştırması ve iş gücü çalışması yapılarak ekonomik hayatın nerdeyse tüm enstrümanları kullanılarak yapılan ve gerektiğinde ek kaynak temini yapılabilen bütçeleme faaliyetlerine Nitelikli Bütçe diyebiliriz.


Niteliksiz bütçe ise gelecekte yapılacak bir işe ait kaynağın önceden belirli bir miktarda ve direk varlıklardan temin edilmesi, kaynağın bitmesi ile işin bitmesi arasında fiziksel yoksunluklar doğmayacağı faaliyetlerdir.


Örnek vermek gerekirse.

BİR ŞİRKETİN, YENİ BİR ÜRETİM MALI İÇİN YAPACAĞI BÜTÇELEME FAALİYETLERİ "NİTELİKLİ BÜTÇE " OLURKEN, PAZAR ALIŞVERİŞİ İÇİN CEBİNİZE 50 TL ALIP PAZARA ÇIKMANIZ NİTELİKSİZ BÜTÇE FAALİYETİ OLARAK DEĞERLENDİRİLEBİLİR.


Bütçe planı;

Bütçe bir süreç işidir. Bir anda yapılabilen ve yapıldıktan sonra tekrar üzerinde çalışmaya gerek duyulmayan bir özelliğe sahip olmadığından bütçe süreci bir plan içerisinde işler, hedef; gelecekte tamamlanması beklenen iş bittiğinde ön görülen bütçenin eksik yada fazla vermemesidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta eksik yada fazla verilmemesi kelimesidir. Çünkü Eksik hesaplanan bütçe nasıl işin bitmesi için sorun teşkil edecekse, fazla hesaplanan bütçe de işletmeye ekstra yükler getirecek, kaynakların yetersiz kullanılmasından doğacak faiz ve zaman yüküne katlanmak zorunda bırakacaktır işletmeyi. Bütçe faaliyetlerinin aşama aşama şekillendirilmesine de bütçe planı denir. Bütçe planı bir çeşit yol haritası niteliğinde ve kesin yargılar içeren ancak zorunlu hallerde genişletilebilecek yada daraltılabilecek nitelikte olmalıdır.


Bütçe kademeleri;


Esasen bütçe planı belirli bir kademe yapısına sahip değildir. Bütçe belirli prensiplere bağlı kalınarak dilendiği şekilde kademelendirilebilinir. İşletmelerin yapısal yada kurumsal nitelikleri bu sürece şekil verir.

YUKARIDAN AŞAĞIYA BÜTÇE FAALİYETLERİ:

(GELENEKSEL BÜTÇE )

Bu yönetim anlayışında karar verici işletme yönetimidir, yapılacak işin genel hatlarını ve toplam kaynak ihtiyacını genellikle yönetim unsurları tecrübeleri doğrultusunda ve çalışma hayatındaki ilişkileri üzerine kurarak şekillendirir alt kadrolar yönetimin direktif ve anlayışlarına göre kendilerinden istenilen işi yapar, harcamalar işin planlanması aşamasında eş zamanlı olarak hesaplanır. Avantajı harcamaların eş zamanlı olması sebebi ile günlük faaliyetler içerisinde yönetimi kolaydır, genellikle kaynak sıkıntı çekmeyen iş yerlerinde kullanıldığından, yönetim kadrosu zaman/faiz riskini göz ardı eder sorumluluk üst yönetim de olduğundan alt kadro işin tamamlanmasına kadar geçen sürede sadece yapacakları işlerden sorumlu olurlar hatalı kararlar ve maliyet hatalarının getireceği kaygılardan uzak kalırlar. Dezavantajları, Üst yönetimin dikkati tek projeye yoğunlaşır, inovasyon kaybı yaşanır, alt kadro ile güven sorunları baş gösterir, Uzman personel iş yerinde ki varlığını sorgular,

AŞAĞIDAN YUKARI BÜTÇE FAALİYETLERİ:

Bu yöntem daha çok kurumsal işletmelerde ve modern satın alma faaliyetlerini yapıldığı işletmelerde görülür. Bütçeleme faaliyetleri alt kadrolardan itibaren karar verici üst yönetime kadar bir raporlama sistemi içerisinde çalışır. gelen bilgiler somut olmakla beraber aynı zamanda soyut bilgilerde içerdiğinden bilgiye ayrılan bütçede maiyet artar ancak nitelikli bilgi elde edilir,

Avantajları, İşin tamamında alt kadroların karara etki edici özellikleri olduğundan personelin iş üzerindeki konsantrasyonu ve sorumluluk duygusu artar, Bilgi edinme maliyetleri yükselse bile alternatif ham made veya edim yolları tespit edileceğinden işletme arşivlenebilecek bir know how (paraya dönüşebilecek işletme de edinilmiş nitelikli bilgi) sahibi olur.

Personelin işletme dışında ancak işletme ile ilgili konularda sosyal konumlandırmasında başarı sağlar sektör içindeki kurumsal bilinirliği artırır.

Dezavantajları, Kontrole ihtiyaç duyar, güven esasına dayalı bir çalışma ortamı yaratılmasına ihtiyaç vardır, bireysel hatalar domino etkisi yaratabilir, karar verme süresini uzatır.


Bir ihtiyacın bütçelenmesindeki kademeler şu şekilde yapılabilir.

  • Tahmini istek miktarı
  • İstek sahibinin birim tahmini bedeli
  • Stok sorgulaması
  • Önceki stok bedelleri
  • Önceki bulundurma maliyetleri
  • Şimdiki piyasa fiyatı
  • Bulunabilirlik
  • Arz ve talep durumu
  • Yerli/ithal durumu
  • Stok bulundurma maliyeti.
  • Nakliye
  • Son kullanıcıya ulaşma anındaki toplam edinme maliyeti