Formula 1

Haziran 2012 | Ahmet Elitaş, Gemici
 Formula 1 

Grand Prix olarak bilinen Formula 1 tek kişilik ve dört açık tekerlekli araçlarla düzenlenen otomobil sporlarının en yüksek kademesini oluşturan yarışların genel adıdır. Yakın zamandan beri Grand Prix 2 ve Grand Prix 3 yarışlarıyla genç pilotları Formula 1’e kazandırmak için türevleri de düzenlenmektedir. Formula 1 sezon boyunca her birine Grand Prix adı verilmiş, değişik ülkelerde ve özel tasarım pistlerde koşulan yarışlardan oluşmaktadır. Sezon boyunca toplanan puanlar Pilotlar Şampiyonası ve Takımlar Şampiyonası olmak üzere iki kulvarda değerlendirilir.

Yarışlar Jean Todt’un başkanlığını yaptığı Uluslararası Otomobil Federasyonu tarafından düzenlenir. Fakat yarışların asıl yöneticisi Jean Todt’dan daha otoriter olan Bernie Ecclestone’dur. Her yarış öncesi tüm detayları tek tek kontrol ederek pisttin yarışa uygunluğunu kontrol eder. Yarışların çoğunluğu Avrupa’da yapılsa da artık bu bölgenin dışına kaydırılmaktadır. Bunda ana neden FIA’nın gelişen yeni pazara açılma isteğidir. Ayrıca diğer ülkelerde yasal düzenlemeler AB ülkelerindeki kadar sıkı değildir. Geçmiş zamanda yaşanan çok dramatik ölümlü kazalar sonucunda yerel savcılıklar devreye girmiş ve yarışlar soruşturulmaya başlanmıştır. Bu konu FIA tarafından hoş karşılanmamaktadır. Dünya’nın en çok takip edilen spor dallarından biridir. 2010 yarışları 550 milyona yakın insana ulaşmıştır.

Formula 1’in kökeni genel olarak 1920’lerde Avrupa Grand Prix motor yarışlarına dayanıyor. Aslına bakılırsa Formula kavramı tüm katılımcıların ve araçların uymak zorunda olduğu kuralların bütünüdür. Formula 1, II. Dünya Savaşından sonra 1946 yılında üzerinde anlaşılan kuralların adıdır. İlk dünya şampiyonası yarışı 1950 yılında İngiltere’nin ünlü Silverstone pistine yapılmıştır.

1950-1958 dönemi yol otomobili üreten markalar tarafından domine edilmiştir. Alfa Romeo, Ferrari, Mercedes Benz ve Maserati savaş dönemi öncesi her an Formula kavramının içinde bulunmuşlardır. Mercedes, 1955 Le Mans faciasından sonra tüm motor sporlarından çekilene kadar sürücüler şampiyonluğunu iki sene üst üste kazanmıştır.

1959-1980 dönemi ilk temel teknoloji devrimini beraberinde getirmiştir. 1960’ların sonunda kanat sisteminin ortaya çıkmasıyla birlikte araba dizaynında aerodinamik önemi giderek artmıştır. Bu teknolojinin geliştirilmesiyle artık pilotlar 5G kuvvete maruz kalmaktaydı.

1981-2000 arası büyük işlerin ortaya çıktığı zaman dilimidir. Bu dönemde Concorde Anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşma ile takımlar iflas etmediği sürece yarışmak zorundadır. Bernie Ecclestone bu dönemde FISA-FOCA kavgasını sona erdirerek yarışların tüm finansal kontrolünü kendi eline almıştır. 90’ların başında takımlar aktif süspansiyon, yarı otomatik vites kutuları, çekiş kontrolü gibi teknolojileri kullanmışlardır. Takımlar ikinci Concorde Anlaşmasını 92’de, üçüncüsünü 97’de imzaladılar. Bu anlaşmaların yükümlülüğü 2007 sezonunda sona ermiştir.

2000-2008 yılları arasında Ferrari benzeri görülmemiş şekilde ard arda şampiyonluklar elde etmiş ve çoğu takım Formula 1’e geri dönüş yapmıştır. Michael Schumacher pek çok rekor kırmıştır. Bu yıllar arasında bir çok kural rekabeti geliştirmek üzere değiştirilmiştir. 2007’de casusluk skandalı baş göstermiştir. Günümüzde yarışların lastik tedarikçisi Pirelli olup 24 sürücü, 12 takım ve 12 kurucu üye ile organizasyonlar devam etmektedir.