Kanserin nedenleri nelerdir?

Haziran 2013 | Ebru Özkan, Moleküler Biyolog
Kanserin nedenleri endojen ve eksojen olarak ikiye ayırabiliriz. Endojen nedenler; kalıtım, ırk ve coğrafik faktörler, yaş, alışkanlıklar, cinsiyet ve hormonlar, immünolojik faktörler, prekanseröz lezyonlardır. Eksojen nedenleri ise; kimyasal, fiziksel ve canlı etkenlerdir.

Kalıtım: İnsan kanserlerindeki genetik temeli çevresel etkilerden ayırt etmek zordur. Genetik yapı kanser oluşumu için yeterli bir şart olmamakla beraber önemli bir yardımcı etken olabilir. İnsanda seyrek olarak görülen bazı tümörler kalıtsal olarak soylara taşınmaktadır. Örneğin; gözden çıkan bir tümör olan ve genellikle ilk üç yaş içerisinde ortaya çıkan retinoblastom %40 olguda ailevidir.

Irk ve coğrafi faktörler: Amerikalı kadınlarda çok sık gözlenen meme kanseri, japon kadınlarında seyrektir. Deri kanserleri beyaz ırkta daha sık, zencilerde seyrektir.

Yaş: Her yaş grubunda tümör görülebilmektedir. Ancak en çok 55 yaş üzerindekilerde görülür. Erişkinlerde tümörler sıklıkla vücudun dış ve iç yüzeylerini döşeyen epitel ve yaşlanmakla birlikte bazı değişikliklere uğrayan organlardan köken alır. ( örneğin erkeklerde prostat, kadınlarda meme, uterus ve overler ) Çocuklarda ise tümörler çoğunlukla hızla gelişme gösteren doku ve organlardan köken alır. Örneğin kemik iliği, kemik, olgunlaşmamış sinirsel elemanlar gibi.

Alışkanlıklar ve sosyal koşullar: Alkol alışkanlığı, ağız, yutak, gırtlak ve yemek borusu kanserini artırır. Akciğer kanserlerinin gelişmesinde erkeklerde %77 oranında, kadınlar ise %43 oranında sigara alışkanlığı sorumlu tutulmaktadır. Sigara alışkanlığı olanlarda ağız, yutak, gırtlak ve mesane kanseri riski de artmaktadır.

Cinsiyet ve hormonlar: Bazı tümörlere erkeklerde, bazılarına ise kadınlarda daha çok rastlanır. Bu durum daha ziyade seks hormonları ile ilgilidir.

Kimyasal etkenler: 1932 yılında, katran içerisindeki birçok kimyasal maddeden yüksek dereceli karsinojen etkiye sahip bir hidrokarbon olan benzpyrene izole edilmiştir.

Fiziksel etkiler: Radyasyon; lösemi, meme kanseri, akciğer, tiroid ve tükürük bezi kanserlerine neden olmaktadır. Mekanik etkiler; Devamlı travma ile tehlikeli durumlar oluşabilir. Safra ve böbrek taşları ile beraber karsinom görülme sıklığı artar.

Canlı etkenler: En önemlisi virüslerdir. Doğal olarak konakladıkları hücreye girdiğinde çoğalarak hücre ölümüne neden olurlar. Ancak doğal olarak konaklamadıkları hücrelere girdiklerinde kendine benzer virüsleri oluşturamayan virüsler, bazen hücrelerin çekirdeğinde bulunan genetik yapıya katılır ve birlikte çoğalırlar. Bu şekilde değişime uğrayan hücre, tümör hücresi özelliği kazanır.