Seçim Süreci ile ilgili bilinmesi gerekenler

Nisan 2014 | Hakan Köse, İnternet Girişimcisi
2014 yılı seçmen ve sandık sayısı nedir?
Yüksek Seçim Kurulu'nun belirlediği seçmen sayısı 52 milyon 695 bin 832. Seçmenler ülke genelinde toplam 194 bin 310 sandıkta oy kullandılar. Oy kullananların 26 milyon 704 bin 757’si kadın, 25 milyon 991 bin 75’i ise erkek seçmenlerden oluşuyor.

Sandık sonuçları ilk nereye gider?
Sandık sonuçları, sandık kurulları tarafından oluşturulduktan sonra, başkan ve iki siyasi parti temsilcisi kurul üyesi tarafından ilçe seçim kurullarına teslim edilir. Ardından da, SEÇSİS sistemine girilir. Sandık sonuçlarında herhangi bir itirazın olmaması için ilk kez 2014 yerel seçimlerinde güvenliği arttırıcı yeni bir önlem daha alındı; buna göre her sandık kuruluna, orada kurulacak her sandık için, üzerinde barkod bulunan boş seçim sonucu belgesi gönderildi. Sandık kurulları, ancak barkodlu bu seçim sonuç belgelerine sonuçları işleyebilirler. Barkodlu bu belgelerde, İl, ilçe, sandık numarası ve seçmen sayısı önceden tanımlanmış olacak.

Sonuçlara nasıl itiraz edilir?
Seçim sonuçlarına itirazların süreleri vardır. Buna göre, ilçe seçim kuruluna sonuçlara ilişkin itirazlar en geç seçimden 2 gün sonra saat 15.00'e kadar yapılabilir. İtiraz yapılırken, itiraz dilekçesine itirazın dayandığı delilin (ıslak imzalı sandık sonuç tutanağı, bu bulunamıyorsa sandık sonuç tutanağının fotoğrafı) eklenmesi gerekir. İlçe seçim kurulu itirazlar konusundaki kararını en geç 2 gün içinde verecektir. İlçe seçim kurulu karar aldıktan sonra, bu karara en geç 1 gün içinde il seçim kurulunda da itiraz hakkı bulunuyor. İl seçim kurulu da kendisine yapılan itirazları 2 gün içinde karara bağlayacaktır.

Sandık kurulları kimlerden oluşur?
Seçmenlerin oy kullanacakları sandık kurulları sandık kurulu, bir başkan bir memur üye, beş tane de siyasi partili üyeden oluşur. Oy verme işlemi doğu illerinde saat 07.00'de, batı illerinde ise 08.00'den itibaren başlar. Sandık kurulu üyelerinin oy kullanmanın başlamasından en az bir saat önce sandık başında olması gerekir. Bu saatte sandık başında olmayan sandık görevlileri, görev yapamazlar, oy da kullanamazlar.

Sandık kurulları nasıl çalışır?
Sandık güvenliğinin sağlanması için, siyasi parti temsilcilerinden oluşan sandık görevlilerinin mutlaka zamanında sandık başında olmaları ve tüm oy verme, tasnif işlemlerine eşlik etmeleri gerekir. Siyasi partilerin, sandık kurullarındaki resmi görevlilerinin dışında, bir de müşahitleri olabilir. Müşahitler de, oy sayma ve tasnif işlemleri sırasında kurulun çalışmalarını gözlemleyebilirler.

Sandık güvenliği nasıl sağlanır?
Siyasi parti temsilcilerinin sandık kurullarındaki görevlerini yapmalarının yanı sıra, mutlaka oy verme ve tasnif işlemi sonrasında düzenlenen düzenlenen sandık seçim sonuç tutanağına sahip olmaları gerekir. Kurulda görevli her siyasi parti temsilcisi, istemesi halinde ıslak imzalı sandık seçim sonuç tutanağını alabilir. Bu tutanak, delil niteliğindedir. İlerde, o sandığın sonucuna itiraz edilmek istendiği zaman, mutlaka ıslak imzalı bu tutanağın da ilçe seçim kuruluna, itiraz dilekçesi ile birlikte verilmesi zorunludur.

Sandık sonucu vatandaşlar tarafından alınabilir mi?
Yurttaşlara, ıslak imzalı sandık sonuç tutanağı verilmez. Ancak vatandaşlar, istemeleri halinde, bu tutanakların fotoğrafını çekerek, bunu siyasi partilerin ilçe örgütlerine ulaştırabilirler. İlgili sandık sonucuna itiraz ve ıslak imzalı tutanak bulunmaması halinde, vatandaşların çektiği bu fotoğraflar da delil niteliği taşıyabilir.

Genel olarak Seçim Kuralları ve Süreci hakkındaki diğer bilgiler ise şu şekilde:

Propaganda yasağı ne zaman başlar ve biter?
Seçim propagandası seçimden 1 gün önce saat 18.00'e kadar yapılabilir. Propaganda serbestliği süresinde denetim ve gözetim yetkisi ilçe seçim kurullarında olacaktır. Yerel seçimin yapılacağı oy verme günü saat 06.00'dan 24.00'e kadar alkollü içki satılamaz, içkili ve umumi yerlerde alkollü içki verilmesi ve içilmesi yasaktır, eğlence yerleri oy verme süresince kapalı kalır, eğlence yeri niteliğindeki lokantalarda yalnızca yemek verilebilir.

Hangi kimlikler geçerli?
Üzerinde Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası olmayan resimli ve resmi bir kimlik belgesi ibraz eden seçmenin oy kullanabilmesi için bu belgelerin yanında ayrıca seçmen bilgi kağıdını veya nüfus müdürlüklerince verilmiş nüfus kayıt örneğini ibraz etmesi şarttır.

Seçmen kağıdı olmayanlar ne yapmalı?
Seçmen bilgi kağıdını gösteremeyenler, T. C Kimlik Numarası taşıyan kimlik belgeleri ile oylarını kullanabilirler.

Hükümlüler nasıl oy kullanabilir?
Ceza infaz kurumları ve ceza evlerinde tutuklu ya da taksirli suçlardan hükümlü bulunan seçmenlerden bu kimlik belgeleri bulunmayanlar için cezaevi idaresince verilmiş belge kimlik belgesi yerine geçer.

Seçim günü yasakları nelerdir?
Seçim günü sabah saat 06.00'dan gece saat 24.00'e kadar, her ne suretle olursa olsun alkollü içki satılması, içkili yerlerde umumi mahallerde her çeşit alkollü içki verilmesi, içilmesi yasaktır. Eğlenme mekanları da kapalıdır. Emniyet ve asayişi korumakla görevli olanlardan başka hiç kimse ateşli silahlar, patlayıcı maddeler, her türlü kesici, delici ve bereleyici aletler, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal, biyolojik maddeler taşıyamaz.

Yayın sınırları nelerdir?
Seçim günü saat 18.00'e kadar radyolar ve her türlü yayın organları tarafından seçim ve seçim sonuçları ile ilgili haber, tahmin ve yorum yapılması yasaktır. Saat 18.00 ile 21.00 arasında ancak radyolarda YSK tarafından seçim ile ilgili olarak verilecek haber ve tebliğler yayınlanabilir, saat 21.00'den sonra bütün yayınlar serbesttir. YSK, isterse yayın yasaklarını saat 21.00'den önce de kaldırabilir.

Kullanılan mühürler
Seçmen, oy kullanmak için sandık başına gittiğinde kendisine, sandık kurulu tarafından "evet" ya da "tercih" yazılı mühürler verilir. Bu iki mühür de geçerlidir. Seçmenin kullandığı oyun geçerli olması için, oy pusulasında tercih ettiği siyasi partinin ambleminin altındaki yuvarlağı, taşmayacak şekilde mühürlemesi gerekir.

Seçim torbalarına neden kalem koyuluyor?
Olası seçim hileleri konusunda bir de, seçim sonuçlarının sandık sonuç tutanaklarına "uçan kalemle" yazılabileceği iddiasıdır. YSK, bu iddiayı da değerlendirerek, her ihtimale karşı, sandık kurullarına teslim edilecek tüm torbaların içine birer de tükenmez kalem koyulmasına karar verdi.

Oy kullanmamanın cezası var mı?
Yasaya göre, oy kullanmamanın cezası var. Ancak yasanın bu hükmü, 2014 yerel seçimlerinde uygulanmadı. Dolayısıyla oyununu kullanmayan seçmenlere ceza verilmeyecek.