Bilmek istediğin her şeye ulaş

Bilim gazeteciliği tabirini duymuş muydunuz? Ne demektir?

Güzel bir şey. Türk gazetelerinde yayınlanan bilim haberlerini okumuyorum. Genelde yabancı bir gazeteden yanlış çeviri yapıyorlar ve sonuna da magazinsel eklemeler yapılıyor. Daha da kötüsü konudan anladığı bile belli olmayan popülist bir profesör buluyorlar ve saçma bir röportaj koyuyorlar.
  • Paylaş
1

Fazlı Özdemir, Binlerce yıl öncesinden kalma fosil bir bakterinin canlı olduğunda "Dünya'nın sonunu getirecekler" diye haber yapan kişiler ortada gazeteci sıfatıyla geziyor. Halbuki canlı, o haber çevirildiğinde incelenmemişti bile.
Medya, ülkemizde bilime karşı örülmüş en büyük duvar. Meraksız, kaygısız, ilgisiz... çok tatlı bir gençlik yetiştiriyoruz el birliğiyle.

Genetikçiler uzun yıllar, insan davranışlarında genetik faktörlerin belirleyici olduğunu ispata kendilerini adeta vakfetmiş olsalar da geldikleri nokta; ezici bir çoğunlukla son sözü çevresel etkinin şekillendiriciliğinin söylediği idi ve buna epigenetik, dediler.

Ne güzel olurdu kimine göre; evimizin sigorta kutusunu açıp kapatmak gibi DNA kutusunun kapağını açıp gen sigortalarını indirip kaldırarak davranışları şekillendirmek ama iyiki öyle değil: Çevre çok önemli.

Bir ülke düşünün, popüler yenilikler, bilim insanlarının tartışmaları mahalle kahvelerinden gazetelerinin manşetlerine kadar yer buluyor. Tezlerin karşılıklı düellosu arenalardan inmiyor, futbol holiganlığı yerine ortaya atılan görüşlerden inandığını destekliyor insanlar ya da kendileri yenilerini ileri sürüyorlar... Söylemeden geçememki; en kötü fikir, fikirsizlikten bin kat daha yeğlenendir çünkü fikirler çarpıştırılarak bilenir.

Ve diğer ülke: Adına okuma salonu (kıraathane) dedikleri yerlerde duman altı olup, adeta pineklemenin adresi olmuş bu mekanlarda hayatlar çürüyor, gençlikler tüketilip içkiye, kumara, uyuşturucuya alıştırılıyor. En popüler konular, gazetelerinin üçüncü sayfalarından değil, daha ilk sayfalarından vıcık vıcık akan popstar, topstar, hopstar, hocastar, holiganizm, vandalizm, emeksiz sosyetik yaşam haberlerinden oluşuyor. Bunları yazanlar ve boğazlarına kadar insanları magazin delisi yapanlar, utanıp sıkılmadan bu rezillikleri halk istediği için yaptıklarını söylüyorlar. En popüler iş; otobüs duraklarından hiç inmeyen kağıtlara yazılmış vasıflı-vasıfsız overlokçu, reçmeci, son ütücü ilanları...

İşte bundan bilim gazeteciliği çok önemli bir toplum için. Aydınlanmanın, düşünce üretmenin, hayatı sorgular yaşamanın ritmcisi, metronomudur bilim üstüne içerik üretmek ve herşey bir ritm vuruşu ile başlar, muhteşem senfoniler böyle yankılanır orkestraların sahne aldığı salonlarda. Ritm olmazsa sessizliktir akıbet, çürümektir, tüketen bir pazar olmaktır, işten yegâne anladığı tüccar olmaktır.

Oysa öyle olmamalıdır: Toplumu meraka, irdelemeye, araştırmaya götüren bir orkestra şefi, fareli köyün kavalcısı olmalıdır, bilim yazarı. Halk diliyle kalem oynatmalı, en karmaşık konuları bile Cin Ali lisanıyla işleyebilmeli, düşünmeyi baldan tatlı resmedebilmelidir.

İşte o zaman, şimdilerde ağızlara sakız olan inovasyon kelimesi anlamını bulur. Teknolojik oyuncaklara çuvalla kaynak akıtıp evleri, işyerlerini, sınıfları, cepleri bunlarla doldurmak değilki gelişmişlik. Düşünce geliştirmekteki istekle yön bulan bir süreçtir, gelişmek.

Bir TÜBİTAK var son yıllarda bu konuda birşeyler yapmayı dert edinen: Eskiden bir Bilim ve Teknik Dergisi vardı, çocukluğumdan bu yana takip ettiğim. Son yıllarda okul öncesi çocuklar için "Meraklı Minik", İlkokul düzeyi için "Bilim Çocuk" ve şimdi de "Bilim Genç" dergileri ile karşımızda. Eleştireceğim yönleri de olsa, bunlar TÜBİTAK'ın bu hizmetinden duyduğum memnuniyet ve takdiri gölgeleyemeyecek kadar küçükler. Bu yayınlardaki amaç zaten herkesi topyekün profesyonel bilimadamı yapmak değil, iç dünyalarına merak tohumları serpmek, yüreğe aşk ve heves düşürmek. Çünkü herşeyin başı bu güdüler, günümüz insanları arasında en çok fukaralık çektiklerimiz de onlar.

TÜBİTAK bence bu seriye devam etmeli. Daha farklı kitlelere özelleşerek, farklı içerik ve üslupla girmeli kapılarından içeri: Örneğin "Bilim Çiftçi" tarım ve hayvancılık alanında yenilikçi düşünceler konusunda cesaretlendirmeli okurlarını, bu alandaki gelişmeleri bir köy lehçeşiyle vermeli, örnekler köyden olmalı; Hasan ve Ali Ağalar'ın güncel diyalogları ile işlenerek yakın durmalı çiftçiye.

Belki "Bilim Kobi", "Bilim Sanat", "Bilim Tarih", "Bilim Emekli" gibi farklı halkalar eklenmeli halk bilimciliği yayınlarına ve böylece beşikten mezara kadar bilime aşina, bilimi içselleştirerek bir yaşam tarzı, örf, gelenek haline getirmiş bir toplum üretebiliriz belki.

Aklıma tek kanallı TRT günleri geldi. Olayı çözüp, kazancı gören müteşebbis ruhun radyo televizyon yayıncılığındaki tekeli kırmak ve kendilerine kanuni bir koridor açabilmek için kullandıkları en önemli malzeme "yayın özgürlüğü ile sağlanacak demokrasi" idi.

Peki ya "bilim özgürlüğü ile sağlanacak gelişme, gerçek bağımsızlık, asıl gurur duyulası demokrasinin besin kaynağı refah" ? Pek ses yok. Ben duyamıyorum, ya siz? Demekki bilim yazım çizmekte gelir görmüyorlar. Belki sadece magazin yayınlarından oluşan dergiciliklerine "bu kadar da olmaz" dedirtmemek için olacak, birkaç uluslararası popüler bilim dergisinin Türkçe versiyonlarını basarak durumu idare ediyorlar. Belliki bilim yazamayacaklarından, özgün bir içerikle sürükleyici olamayacaklarından endişe ediyorlar.

Bir elin parmak sayısını bile bulmayan birkaç özel popüler bilim yayıncılığı girişimini söylememem hak yemek olur. Özellikle bildiğim birisi varki çok uzun yıllardır yayın hayatında. Lakin bilimi avama indirgeme hususunda havanda su dövüyor gibiler. Mükemmelliğiniz, karşınızdakinin sizi anladığı orandadır. Siz okuyan "yahu, bilim de ne menem şeymiş" deyip korkarak kaçmamalı.

Bunca paparazzi medyanın içinde halk diliyle popüler bilim yayıncılığına teveccüh edecek birisi olsa, önce ben gönüllü yazmak isterdim ama halen lüks bir rüya gibi, demlenmesi gereken bir düşünce hala, atı alan Üsküdar'ı çoktan geçse bile.

Umutvar olunmalı, umutlar korunmalı. İyi gelişmeler alkışlanmalı, yanlışlar eleştirilmeli. Bir de taşın altına el koyanlardan olup, topluma karşı sorumluluklarınızın bilinciyle hareket ettiniz mi gerisi kaymaklı ekmek kadayıfı gibi leziz olur.
  • Paylaş
Tübitak'ında zamanında dikkatini çeken ve "Bilim insanının medya rehberi" adlı kitabı yayınlamasına sebep olan konudur. Bilim gazeteciliğinden ziyade bilim muhabiri tanımı kullanılır. Gazeteciler, muhabirler bildiğiniz üzere bir haberi yayına hazırlamak için az bir zamana sahiptirler. Bilimsel konularda haber yapacakları zaman çok detaylı araştırma yapamazlar ve bilim adamının bahsettiği konuları tamamen yabancı birisi olarak dinler, analiz eder, kendi artık ne anladıysa birazda çarpıcı hale getirerek genellikle çarpıtarak dikkat çeken bir haber sunmaya çalışırlar. Ancak bu tarz haberler çok yanlış sonuçlar doğurabilir. Yurt dışında bu alanlarda çalışan muhabirlere, gazetecilere bilim alanında eğitimler vererek, bilim adamlarına da araştırmalarını muhabirlere nasıl iletecekleri konusunda bilgi vererek bu sorunsalı ortadan kaldırmaya çalışmaktadırlar. Lakin ülkemizde bilim gazeteciliği kavramından bahsetmenin lüzumsuz olacağını düşünmekteyim çünkü bu kavramı karşılayacak bir gazetecilik henüz yok maalesef.
  • Paylaş
Günümüz şartlarında ülkemize özgün olmayan kopyala yapıştır (içi boş) haberciliğin sözde adı.
  • Paylaş
Bilim gazeteciliği bilimle ilgili konularda doğru bilgilerle haber yapılmasını amaçlayan bir iş sahasıdır. Bir çok habercinin konuyla alakası olmadığı halde ilgi çekme amaçıyla aklına ilk gelen kelimlerden oluşan haberlerinin daha düzgün ve gerçek bilgilerle donatılması amaçını güder. Diye düşünüyorum.
  • Paylaş
Kategorisel olarak hedeflenmişse yazık dergiler bu işi 70 yıl önce başlattılar
  • Paylaş
1

Ayhan Şimşek, Page Not Found / Sayfa Bulunamadı

Sonraki Soru
HESAP OLUŞTUR

İstatistikler

2284 Görüntülenme11 Takipçi7 Yanıt

Eş Anlamlı Soru Ekle

  • Bilim gazeteciliği nedir?