Bilmek istediğin her şeye ulaş

Bir binanın sağlam olup olmadığını dıştan bakarak nasıl anlarız?

Bir binanın dıştan bakılarak sağlamlığını anlama ihtimaliniz çok düşüktür. Ancak deprem sonrası durumunu ilk elden görmeniz durumunda oluşan çatlakların tespitlerindeki tecrübeyle kanat getirilebilir, fakat daha doğru veya sağlıklı bir tespit için uzman bir kişinin gelip binayı baştan aşağı inceleyip vede binadan karotlar "beton numuneleri" aldırarak karotların basınç testinden çıkan sonuçları değerlendirmesi sonucu kesin bir sonuç ortaya çıkabilir.

Bunun haricinde konu ile ilgili söylenebilecek tüm hususlar suya yazı yazmaktan başka bir şey değildir. Bu değerlendirmeleri yapabilecek kişilere İnşaat Mühendisleri odasından ulaşabilirsiniz ya da odadan yardım talep edebilirsiniz.
  • Paylaş
Binanın formu, kat yükseklikleri ve cephesi kesin sonuç vermese de ipucu verebilir. Şöyle ki;

Zemin alanı dar, üste doğru genişleyen formdaki bir yapı nispeten daha az sağlamdır. Zemindeki kat yüksekliklerinin üst katlara oranla fazla olması da bir risktir. Alt ticaret, üst konut olan yapılarda, genellikle giriş katlar "yumuşak" olarak adlandırılır. Çünkü düşey taşıyıcı sistem elemanların arası genelde geniş cam yüzeydir ve deprem gibi yatay kuvvetlere karşı üst katlardaki taşıyıcı arası blok duvar elemanlı duvarlara oranla dayanımı daha azdır.

Temel olarak, simetrik, konsolsuz (çıkmasız), zemin ve bodrum katları sağlam görünen yapılar, diğerlerine oranla daha dayanıklıdır denilebilir.
  • Paylaş
1

Bora Akın, Hiçbirşey göründüğü gibi değildir.
Prof. Dr. Semih S. Tezcan'ın 12 altın kuralı vardır.
Gözle görebileceğiniz maddeler 01 - 03 - 04 - 05 - 06 -07 -08 - 09 nolu maddeleri gözle dıştan tespit edebiliriz ancak unutmamalı bu tespit kurallar çerçevesinde doğru yapılmış yapılar içindir. Diğer maddeler ancak benden önce yapılan yorumlardaki gibi teknik donanım ve teknik bilgi ile anlaşılabilinir.

Bu maddeleri ders notlarımdan kopyala / yapıştır yapacak olursak.

01. Taşıyıcı sistem perdeli
Binanın yatay deprem yüklerini taşıtabilmek için, kolon – kirişli çerçeve sistem yerine, betonarme perdeli sistemleri tercih et! Simetrik perdeli sistemlerin depreme dayanıklılık derecesi daima çerçeveli sistemlere göre daha yüksektir. Banco Central de Nicaragua binasının çerçeveli taşıyıcı sistemi 23 Aralık 1972 Managua depreminde (M = 6.2) yerle bir olmuştur. Halbuki onun çapraz köşesinde bulunan Banco de America binası, Şekil 3’te gösterildiği gibi, tamamen simetrik betonarme perdeli bir taşıyıcıya sahiptir ve aynı depremde bir kılcal çatlak dahi oluşmamıştır [11, 12].

02. Taşıyıcı sistem simetrik
Rijitlikler, asansör ve merdiven kovaları binanın planında simetrik yerleştirilmeli, burulmaya asla izin verilmemelidir. Yukarıda adı geçen 01 No’lu altın kural için verilen bina örnekleri bu altın kural için de aynen geçerlidir.

0.3 Ağırlık birikimlerine hayır
Ağırlıkların bir yerde, bir katta veya cephelerde toplanmasına asla izin verilmemelidir. Bükreş’te 1975’de inşa edilen, prestijli bilgisayar merkezi binasının giriş cephesine, gereksiz bir şekilde süs olsun diye konulan ağır cephe kirişleri, 4 Mart 1977 Bükreş Vrancea depreminde (M = 7.2) büyük hasar görmüştür. Aynı hata, Los Angeles’te Olive View Psikiyatri hastanesinde tekrarlanmış ve hastaların asfalt yerine yeşil bir zemin görmelerini sağlamak üzere, giriş katının çatısı hizasındaki bir saçak döşemesi üzerine ağır bitkisel toprak yerleştirilmiştir. Maalesef, bu bitkisel toprak yüklü bu ağır saçak, 9 Şubat 1971 San Fernando depreminde (M = 6.5) ağır hasar görmüştür.

04. Ağır cephe panellerine hayır
Ağır cephe panelleri ile kaplı J.C. Penney binası 27 Mart 1964 Alaska depreminde (M = 8.6) büyük hasar görmüştür.

05. Güçlü kolon kriteri
En kötü bir zorlanmada, bir düğümde birleşen üst ve alt kolonların toplam kırılma gücü, herhangi bir deprem yönü için, o düğüm noktasına birleşen kirişlerin taşıma güçleri toplamından en az yüzde 20 daha fazla olmalıdır. Kolonları bu şekilde bir üstün güce sahip olmayan binalarda döşemelerin iskambil kâğıdı gibi, kat kat üstüne düşmesi kaçınılmazdır.

06. Kısa kolona izin yok
Hiçbir katta, bir kolonun boyunun, yığma duvar eksikliği veya pencere gibi nedenlerle, diğer kolonlardan daha kısa kalmasına izin vermemelidir. Aksi halde, bu kısa kolon beklenmedik ağır hasar görür [11].

07. Zayıf (yumuşak) kata izin yok
Binaların genellikle giriş katlarında, ticarî amaçlı yer kazanmak üzere, yığma bölme duvarları ortadan kaldırılırsa, bir zayıf (yumuşak) kat yaratılmış olur ve Şekil 9’dan görüleceği üzere depremde ağır hasar görmeye namzettir.

08. Binaların çarpışmasına izin yok
Bitişik nizamdaki iki bina arasında, h = kat yüksekliği başına en az 0.015h kadar bir boşluk bırakılırsa, depremde binaların birbirlerini çekiçlemesi önlenebilir.

09. Kolonların kesilmesi yasak
Hiçbir kolon, temele kadar inmeyip, üst katlarda herhangi bir kirişin açıklık ortasına oturtulmamalıdır. Şekil 11’den görüleceği üzere, Türkiye deprem yönetmeliği bu çok hatalı tasarıma izin vermek sureti ile büyük bir olumsuzluk ve hasarı riski yaratmaktadır [7, 8, 9].

10. Zemin büyültmesi ve sıvılaşma
Çok nadir de olsa, uzak bir depremden gelen dalgalar, tabakalı zeminler içinde aşağıdan yukarı doğru seyahat ederken, kırılma ve yansımalarla ivmeleri büyüyüp, uzak mesafelerde beklenmedik ağır hasarlar meydana getirebilir. 28 Mart 1970 Gediz depreminden dolayı (M = 7.1) 145 kilometre kuzeydeki Bursa Tofaş otomobil fabrikasındaki boya atölyelerinin yıkılışı buna en güzel örnektir [5]. Zeminlerin sıvılaşma riskleri de, yeterli arazi ve laboratuvar etüdü yapılarak [7, 8, 10] tayin edilmeli ve gerekli önlemler alınmalıdır.

11. Etriye sıklaştırılması şart
Kolonların alt ve üst başlarında, kirişlerin her iki ucunda çok sık ‘sarılma’ etriyeleri kullanılmalı, tüm donatı boyları ve ek yerlerinde düktile şartları eksiksiz uygulanmalıdır [10, 11].

12. Taban izolasyonu kullan
Özel titreşim periyotları 1.0 saniyeden küçük binalarda, depremden korunabilmek ve deprem sonrasında ‘hemen kullanılabilir’ davranış kriterine kavuşabilmek için, Temellerde ‘deprem izolatörleri’ kullanılmalıdır

Gözle anlaşılma zorluğunu ve güvenilir olmadığını diğer kullanıcılar yazmış ek olarak gözle kontrole yardımcı ekipmanı olarak kullanılan bir test çekicinden bahsedeceğim (ilk resim) bu manuel kullanılan alet sayesinde gözlemlerinizi kuvvetlendirebilirsiniz, yanı sıra birde ön bilgilerinizi kuvvetlendirecek beton içi demir yapıyı gösteren test makinesı vardır (ikinci resim). Bu makine bir nevi betonun röntgenini çeker ve içeride kullanılan demirin kalitesi ve çeşidi ile ilgili bilgiler verir. Ancak tüm bunların doğru sonuçlar vereceği sonucuna ulaşılmaz en kesin sonucu 3. resimde görülen karot alma yöntemi ile alabilirsiniz. Biraz pis bir iştir, eviniz kirlenir ve en az 3 deliğiniz olur beton duvarlarınızda. Maliyeti ise aşağı yukarı 200 TL civarındadır, özellikle müstakil evlerde en geçerli çözüm karot aldırmaktır.

Bina

Bina

Bina
  • Paylaş
Bir tek Bozkurt Yurdakul (@Mojopin) yazmış dışarıdan bakarak anlaşılabilecek sağlamlığı. Garip bir tesadüftür ki buraya yazan tek statik okumuş kişi de o görünüyor :) Evet önce statiği kontrol edilmelidir yapının ki bilen bir gözün de yapabileceği ilk kontrol o olur. Ardından yazdığınız yöntemlerle mevcut statik elemanların (kolon, perde, kiriş, döşeme) sağlamlığı kontrol edilebilir. Aslında kesin bir yargıya varmak için statik yapı tespit edilen sağlamlıktaki malzeme özellikleriyle modellenip (dijital diyorum, maket değil) yine sanal olarak yüklenip sallandıktan sonra kesin bir kanaate varılabilir. Burada kolonların, perdelerin dengesiz yoğunluğu, kirişlerin kolonlara göre daha güçlü olması bile yapının sağlamlığını bozabilir. O nedenle kolon adeti de bir ölçü olamayacaktır.
  • Paylaş
Dıştan derken hiçbir malzeme kullanmadan "bu bina acaba sağlam mı?" demek biraz ezbere konuşmaktır. Bu binayı kuran kişilere de sorsanız sağlam bir şey olmaz derler... Aslına bakarsanız herkes kendince bir şeyler söyler ama bunun teknik olarak ölçümleri yapılmadan bilinmez. Artık teknoloji gelişti, hangi rihter ölçeğine kadar dayanabileceğini tahmin edebilecek makineler bulundu. Onun için bizim tahmin etmemiz zor olur, bir kavramada meyve gibi bakılıp da değerlendirme yapılamaz. Çünkü içinde canlı yaşayacak ona göre tedbirle alınmalıdır...
  • Paylaş
Röntgen cihazı (Profometre), etriye aralıklarını belirler, taşıyıcı donatı sayısını belirler, ama bu yeterli değildir. Taşıyıcı eleman donatısı çıplak kalacak şekilde bir kenardan kırılır ve kumpas yardımı ile donatı özellikleri ve çapı tespit edilir. Schimit çekici sonuçları, karot numune sonuçları, ve zemin etüd raporları bilgisayar yardımı ile programda değerlendirilir. Bunca çalışmadan sonra bile %100'lük bir (yıkım hariç) sonuç hazırlanamıyor iken, dışarıdan bakarak cevap vermek biraz müneccimlik olur.
  • Paylaş
1

Hakan, işte o müneccimlerden belediylerde, kamu da o kadar çok ki bi bakışta anlayıp sağlam raporunu küt diye veriyorlar. Duygusal insanlar çabucak anlıyorlar. Tamamen duygusal.

Pek anlaşılacağını sanmıyorum, dıştan bütün binalar sağlam gözükür. Ama bina içine girdiğinizde, binanın kolonlarına (azlığı veya çokluğu, yapısı, kalınlığı, mimarisi) dikkat edebilirsiniz. Yine kesin bir ölçüt vermeyecektir ama az buçuk tahmin yürütülebilir.
  • Paylaş
Sonraki Soru
HESAP OLUŞTUR

İstatistikler

5780 Görüntülenme12 Takipçi7 Yanıt

Konu Başlıkları

Eş Anlamlı Soru Ekle

  • Bir binanın sağlam olup olmadığını nasıl anlarız?

  • Bir binanın sağlamlığı dışarıdan anlaşılır mı?

  • Bir binanın sağlamlığı hangi cihazlarla ölçülür?

  • Bir binanın sağlamlığı nasıl ölçülür?