Bilmek istediğin her şeye ulaş

Bir CD audio formatında 15 şarkı alırken data formatında yazılınca yüzlerce şarkı alabiliyor. Neden?

Mp3’ün bir CD’ye daha çok şarkı sığdırabilmesinin nedeni CD’nin fiziksel yapısındaki bir değişiklik, ya da CD yüzeyini farklı kullanım değildir. Mp3 bir CD’ye yazılacak veriyi daha küçük bir boyutta ifade ederek, aynı miktarda CD alanına daha çok bilgi yazılmasını sağlar, yani Mp3 veriyi sıkıştırır. Sıkıştırırken verinin içindeki işe yaramaz, birbirini tekrar eden kısımları atar.

Örneğin yüz sayfalık yeni bir roman aldığınızı var sayın. Romanı açıp okuduğunuzda her sayfanın birbirinin aynısı olduğunu gördünüz. Bu durumda, aslında, romandan edinebileceğiniz bilgiyi yüz sayfada almanıza gerek yoktu. Tek bir sayfada roman anlatılabilir, ve sayfanın sonuna da “yüz kere tekrar edilecek” diye not düşülebilirdi. Bu durumda romanın içeriğinde hiçbir kayıp olmadan, daha az kağıt kullanarak, aynı bilgiyi daha küçük bir hacimde taşımak mümkün olacaktı.

Önceki paragrafta verilen örnek kayıpsız sıkıştırmaya bir örnektir. Yüz sayfa tutan bir metni bir sayfada ifade ettik, üstelik elimizde uygun bir araç varsa (mesela bir fotokopi makinası) romanın ilk sayfasının doksan dokuz kopyasını çıkararak orjinal, yüz sayfalık metni kayıpsız olarak elde edebiliriz. Kayıpsız sıkıştırma bilgisayar hayatımızda sıkça karşılaştığımız bir sıkıştırmadır aslında. İnternetten indirdiğimiz ‘zip’, ‘arj’ veya ‘cab’ uzantılı dosyalar belli kayıpsız sıkıştırma algoritmaları kullanılarak boyutları küçültülmüş dosyalardır.

Diğer sıkıştırma türü de, tahmin edilebileceği gibi, kayıplı sıkıştırmadır. Yeni bir yüz sayfalık roman aldığınızı var sayın, ancak bu sefer romanın her iki sayfasından biri Çince, diğeri Türkçe yazılmış olsun. Bu örnek Çince bilmediğiniz var sayılarak verildiği için, romanın elli Türkçe sayfası bu romanı bitirince alacağınız tüm bilgiyi taşıyabilirdi. Bu roman yerine elli Türkçe sayfayı satın almış olsanız aynı miktarda bilgiyi elde etmiş olacaktınız. Ancak, Çince sayfalar size ulaşmayacağı için romanın orjinal halini elinizdeki Türkçe sayfalardan oluşturmak mümkün olmayacaktı. Bu örnekteki gibi bir kayıplı sıkıştırma verideki işe yaramayacağı düşünülen parçaları atarak daha çok bilgiyi daha az veriyle ifade etmeyi sağlar.

Verideki işe yaramayacağı düşünülen parçaların nasıl seçildiği kayıplı sıkıştırmada öne çıkar. Ne de olsa Çince biliyor olabilrsiniz, ve Çince sayfaları atmak sizin romanın orjinalinden edinebileceğiniz bilgiye ulaşmanızı engelleyecektir. Ya da Çince bilmemenin yanında, romandaki betimlemelerle de ilgilenmiyor olabilirsiniz. Bu durumda romanın hem Çince sayfalarını, hem de Türkçe sayfaların içindeki betimlemeleri atmak sizin için kabul edilebilir bir çözüm olacaktır.

Kayıplı sıkıştırmanın günlük hayattaki kullanımı insan algı mekanizmalarının algılayamayacağı bilgiyi verinin içinden temizlemeye dayanır. Mesela bir resimdeki çok ince detaylar inzan gözünün çözümleyemeyeceği düşünülerek atılabilir, ya da bir şarkıdaki çok tiz ve çok kalın seslerden insan kulağı tarafından işitilmeyeceği düşünülerek vaz geçilebilir. Bunlar gibi, insan algısının sınırlarını dikkate alan pek çok sıkıştırma yöntemi vardır ve örneklerini her ‘jpg’, ‘gif’ resme, ‘mpg’, ‘mp2’, ‘mp4’ videoya, her Mp3 dosyasına baktığımızda görebiliriz.

Mp3 aslında hem kayıplı hem kayıpsız sıkıştırmayı birleştiren bir sıkıştırma algoritmasıdır. Mp3, bir ‘Audio CD’ içine kaydedilen normal ses verisinde, insanın fark edemeyeceği düşünülen kısımları ve tekrar eden kısımları atar. Mp3 sıkıştırma algoritması görevini o kadar iyi yapar ki, sıkıştırılmamış ses verisinden 10-12 kat daha az yer kullanarak aşağı yukarı aynı miktarda bilgiyi saklayabilir.

Son cümledeki ‘aşağı yukarı aynı miktarda’ sözünün sebebi, Mp3 algoritmasındaki kayıplı sıkıştırmadır. Türkçe-Çince kitabın Çince sayfaları atıldığında Çince bilen birine eksik görünmesi gibi, bir şarkı da insanın fark edemeyeceği düşünülen kısımları atıldığında keskin kulaklı birine eksik görünebilir. Bu durum keskin kulaklı kişi için sıkıştırma sırasında bir miktar veri kaybı olduğunun göstergesidir. Hatta, bir şarkıyı daha çok sıkıştırması istendiğinde Mp3 algoritması şarkıda herkesin duyabileceği bozukluklara, kalite kaybına yol açar. Bu da yüz sayfalık Türkçe-Çince romanın Çince kısımlarını ve, örneğin, Türkçe kısımlarının her iki kelimesinden birini atmaya benzer. Kitap artık daha çok sıkıştırılmıştır ama bunun sonucu olarak da bir ‘kalite kaybı’ oluşmuştur.
  • Paylaş
Sonraki Soru
HESAP OLUŞTUR

İstatistikler

223 Görüntülenme3 Takipçi1 Yanıt

Konu Başlıkları