Bilmek istediğin her şeye ulaş

Birleşik kelimelerin yazımında uygulanan genel kurallar nelerdir?

İki ya da daha çok sözcüğün yeni bir kavramı karşılamak üzere birleşip kalıplaşmasıyla oluşan sözcüklere birleşik sözcük denir. Bazıları birleşik yazılırken bazıları ayrı yazılır. Bunların belli kuralları vardır:
  1. Anlam kaymasıyla oluşmuş birleşik sözcükler bitişik yazılır: Hanımeli, kabakulak, suçiçeği, kuşpalazı gibi.
  2. Ses değişikliği yoluyla oluşmuş birleşik sözcükler bitişik yazılır: Sütlaç, kaynana, cumartesi, nasıl, niçin, zannetmek, hissetmek, emretmek, sabretmek gibi.
  3. Kurallı birleşik fiiller bitişik yazılır: Koşuver, yapabilir, düşeyazdı, bakakaldı gibi.
  4. Ses düşmesine(aşınmasına) uğrayan birleşik sözcükler bitişik yazılır: kahve+altı=kahvaltı, sütlü+aş=sütlaç, kayın+ana=kaynana gibi.
  5. Ev, ocak ve yurt kelimeleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılır: Bakım evi, sağlık ocağı, öğrenci yurdu gibi.
  6. Etmek, olmak vb. yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde, isim herhangi bir ses düşmesine uğramazsa bu tür birleşik fiiller ayrı yazılır: Alay etmek, söz etmek, yardımcı olmak gibi.
  7. Sıfat tamlaması yapısındaki birleşik sözcükler ayrı yazılır: Döner sermaye, çıkmaz sokak, yazar kasa, çalar saat gibi.
  • Paylaş
Eskiden bunlara bileşik sözcük denirdi, yani atomlar gibi birleşerek tamamen yeni özelliklere sahip olan bir bileşik oluşturmaları gibi. Şimdilerde buna birleşik kelime denmesi dilin yozlaşmasını ve anlamsızlaşmasını ifade eder. Artık atomlar da her halde bileşik değil birleşik oluşturuyorlardır. Yazımında uygulanan kuralları zatenTuran Söylemez (@turansoylemez) yazmış.
  • Paylaş
2

Turan Söylemez, Kelimeler bileşmez, birleşir hocam. Sizin kimya için bahsettiğiniz doğrudur. Kimyasal moleküller bileşir. Osmanlı bilimsel terimlerinde de bu "terekküb etmek" şeklinde geçer. yani bileşik kelimesi sadece kimya terimleri için vardır. Birleşik ile bileşik arasında aslında büyük bir fark var. Fikrinize katılmadığım nokta kelime bileşik değil birleşiktir. TDK da bunu böyle almıştır. Mesela bugün ABD için bileşik devletler değil birleşik devletler tabirini kullanmaktayız. Doğal akışı içinde bu kelimeler böyle... Dilin yozlaşması gibi bir şey söz konusu değil...

Şaman, bileşik kelime
bk. Bileşim.
BSTS / Dilbilim Terimleri Sözlüğü 1949

TDK hala bileştiklerini iddia ediyor, girin bakın. Biliyorum yeni Türkçede bir çok bozulma/değişim oldu. O nedenle eskiden diye başladım yazıma. Bence hala birleştiklerinde yepyeni bir anlam ifade eden kelimeler birleşik yazılmalarının yanı sıra bileşik kelimeler.

Sonraki Soru
HESAP OLUŞTUR

İstatistikler

1072 Görüntülenme3 Takipçi2 Yanıt