Bilmek istediğin her şeye ulaş

İtaat konusunda yapılan ünlü psikoloji deneyleri nelerdir?

Bkz: Bazı ilginç insan davranışları deneyleri ve sonuçları nelerdir?
Harun Yalçın (@haruny)'ın mükemmel bir yanıtı:

Milgram Deneyi. Deneyin amacı insanların bir otoriteye karşı kendileriyle çelişse de itaat etmeye ne kadar istekli olduklarını ölçmektir. Stanley Milgram deneyi 1963 yılında duyurmuş;1974 yılında yayınladığı Otoriteye İtaat: Deneysel bir Bakış kitabında da derinlemesine incelemiştir.

Deneyde ilkokul mezunundan doktora seviyesine kadar 20 ile 50 yaş arasında bir çok insan denek olarak kullanılmıştır. Deneyin yöntemi şu şekildedir:

Deneyde otoriteyi çağrıştırması için hislerini belli etmeyen ciddi görünümlü bir gözlemci kullanılmış, daha önceden deneyin anlatıldığı iş birlikçi de deneyde hazır bulunmuştur. Gelen her deneğe işbirlikçinin de kendisi gibi denek olduğu söylenmiştir. Deneyde deneklere; rastgele öğretmen ve öğrenci olarak kağıtlar dağıtılacağı söyleniyordu. Ancak deneğe her zaman öğretmen kağıdı geliyor, işbirlikçi ise her zaman öğretmen kağıdı gelmesine rağmen öğrenci kağıdı gelmiş rolü yapıyordu.

Sürü Psikolojisi

Deney şu şekilde ilerliyordu: Öğretmen ve öğrenci birbirlerini göremedikleri ancak sesinini duyabildikleri ayrı odalara alınır. Öğretmen kelime çiftleri soracak, bilemediği her soruda öğrenciye ceza olarak elektrik şoku verecektir. Deney başlamadan önce öğretmene 45 voltluk bir şok veriliyordu ki vereceği cezanın nasıl bir şey olduğunu anlaması için. Her yanlış cevap için öğretmenin vereceği voltaj artıyordu. Öğretmen elektrik şoku verdiğini düşünse de gerçekte işbirlikçi deneğe (öğrenci) şok verilmiyordu. Bunun yerine çığlıkları kaydedilen cihazdan ses veriliyor denek duvarları yumrukluyordu deney esnasında.

Deney ölümcül sayılabilecek 300 ve 450 volt değerlerine ulaştığında yan odadan gelen seslerden dolayı bir çok denek öğrencinin durumunu merak ettiğini ve devam etmek istemediğini belirtiyordu. Deneyden herhangi bir şekilde sorumlu olmayacakları söylendikten sonra bir çoğu deneye devam ediyordu. Deneyi durdurup bırakmak isteyen deneğe şu komutlar sırayla söyleniyordu:
  1. Lütfen devam edin.
  2. Deney için devam etmeniz gerekiyor.
  3. Devam etmeniz kesinlikle çok önemli.
  4. Başka seçeneğiniz yok, devam etmek "zorundasınız".
Bu uyarılara rağmen durmak isteyen kişiler için deney bitiyordu aksi halde 450 volt arka arkaya 3 defa uygulana dek deney devam ediyordu. Deney değişik ülkelerde farklı zamanlarda uygulandığında ilginç şekilde benzer sonuçlar elde ediliyordu. %60 ile %65 oranında insanlar deneyi tamamlıyordu. Deneyden önce yapılan anketlerde sadist ruhlu birkaç kişi hariç kimsenin deneyi bitiremeyeceği tahmin ediliyordu.

Milgram deneyi insanların hoşuna gitmese de otoriteye karşı ne kadar itaatkar olduğu ispatlayan çok iyi bir deney olmuştur.

Acsh Deneyi. Bu deney Polonyalı psikolog Solomon Asch tarafından 1953 yılında denenmiştir. Deneyde katılan deneklere iki tane kart gösterilmiştir.
Sürü Psikolojisi
Daha önceden deney hakkında bilgilendirilmiş ve Asch'in asistanı olan katılımcılar da normal denek olarak kendilerini tanıtmışlardır. Her deneyde sadece bir tane gerçek denek kullanılmıştır. Deneyin amacı kişilerin toplumun kararlarından ne kadar etkilendiği ölçmektir. Bütün katılımcılar bir odada toplanmış ve kendilerine sorulan '' Çubuk yandaki resimlerden hangisi ile aynı boydadır?'' sorusuna sırayla cevap vermişlerdir. Her deneyde denek en son olarak cevap vermektedir ve diğer kişilerin cevaplarını duymaktadır. Herkes sırayla sorunun doğru cevabını verdikten sonra denekler de doğru cevabı vermiştir. Ancak daha sonraki deneylerde katılımcılar bilerek yanlış cevap vermeye başlayınca gerçek deneklerden bazıları da onlardan etkilenerek yanlış cevaplar vermişlerdir. Deney tamamlandığında şu ilginç sonuçlara ulaşılmıştır:
  • Katılımcıların bilerek yanlış söylediği deneylerde deneklerin % 33'ü yanlış cevaba katıldıklarını söylemişlerdir.
  • Katılımcıların doğru söylediği halde % 5'lik kısım cevabın farklı olduğunu söylemişlerdir. Bu durumda kişiler cevap bu kadar kolay olamaz kesin farklı bir durum vardır diyerek farklı cevabı verdiklerini söylemişlerdir.
  • Katılımcıların neredeyse tamamı cevabı tahmin ettikleri halde diğer kişilerden etkilendiğini belirtmişlerdir. Bu durum özgüven eksikliği olan kişilerde daha aşikar şekilde ortaya çıkmıştır. Cevabın C olduğunu düşünseler bile A ya da B söylemek zorunda kalmışlardır.
Asch deneyi insanların toplumun kararlarından etkilendiği, bazı durumlarda kendi düşündüklerinin dışında olsa bile topluma uyduklarını göstermektedir. Asch deneyi Stanley Milgram'ı etkilemiş ve Milgram deneyi için ilham kaynağı olmuştur.
  • Paylaş
Bu konuda yapılan birçok deney vardır. En ünlüsü Psikolog Stanley Milgram'ın yaptığı Milgram deneyidir.

Bu deney, bir kişinin kendi kültürel ve ahlaki değerleri ile uyuşmasa bile otoriteye uyum gösterebileceğini göstermiştir. Bu deneyde gözlemci kişi deneye katılanlara orada bulunan bir deneğe elektrik vererek işkence yapmasını istemiştir. Aslında elektrik verilmiyordu ancak katılımcı böyle olduğuna inandırılmıştı.

Buradaki 40 katılımcının tamamı 300 volt enerjiye kadar çıkmış, %65 'i ise 450 volt maksimum seviyeye kadar çıkmıştır. Otoriteye itiraz edememiş, işkenceye uğrayan kişinin ölüm riskini göz ardı etmiştir.
  • Paylaş
Sonraki Soru
HESAP OLUŞTUR

İstatistikler

465 Görüntülenme4 Takipçi2 Yanıt