Bilmek istediğin her şeye ulaş

Mutasyon çeşitleri nelerdir?

Kabaca;
Sessiz Mutasyon
: DNA'da ki tek bir bazda meydana gelen değişikliktir. Bu mutasyon sonucu herhangi bir sorun ortaya çıkmaz gene aynı protein kodlanır. Örneğin vücutta CAG geni metionin proteinini kodluyor diyelim, bu gen CAC oldu ama gene metionin kodlanıyorsa buna sessiz mutasyon denir. Tek bir baz değişti ama sonuç değişmedi.

Yanlış anlamlı mutasyon: DNA'da gene bir baz da değişiklik olur ama bu sefer kodlanan protein değişir. Örneğin CUG Guanin'i kodlarken CUC şeklinde mutasyone olunca Valin'i kodladı diyelim (orak hücreli anemi böyle olur), yani baz değişti sonuç da değişti, anlamlı mutasyon olmasının sebebi de Guanin yerine gene bir başka protein olan Valin kodlandığı için.

Yanlış anlamsız mutasyon: Bu sefer baz değişikliği sonucu hiç bir protein kodlanmaz. Dolayısıyla anlamsız mutasyon denir çünkü mutasyon sonucu bir şey elde edilmez.

Çerçeve kayma mutasyonu: Genler vücutta 3'lü halde bulunurken (mesela:123 456 789) mutasyon sonucu 234 567 8910 şeklinde gen dizilimi değişir ve en kötü mutasyon tipi olan çerçeve kayması meydana gelir ki kanserlerde görülen genelde budur.
  • Paylaş
Mutasyonlar genetik çalışmaların temelini oluştururlar. Mutasyonun en önemli sonuçlarından biri, bir sonraki kuşağa farklı genetik özellikler aktarılmasına neden olmasıdır. Bu ise, farklı fiziksel özelliklere sahip bireylerin meydana gelmesidir. Bu değişimler sonucu ortaya çıkarılan fenotipik çeşitlilik, genetikçilerin değişikliğe uğramış olan özelliği kontrol eden genleri çalışmalarına olanak sağlar. Genetik araştırmalarda mutasyonlar, nesilden nesile geçişlerde takip edilebilen, "marker"lar olarak kullanılırlar. Tarihte mutasyonların sunduğu fenotipik çeşitlilik olmasaydı, örneğin Mendel’in araştırmalarını yaptığı bezelye bitkisinin fenotipi tek olsaydı, bu deneyler hiçbir zaman sonuç bulamayacaktı.

Bazı canlıların kısa olan hayatlarından yararlanılarak, kolayca tanınabilecek ve çalışılabilecek mutasyonlar bu canlılarda elde edilirler. Mutasyon ve mutagenez çalışmalarında özellikle virüsler, bakteriler, mantarlar, meyve sinekleri, bazı bitkiler ve fareler kullanılmaktadır. Bu canlılar, genetik hakkında bilgilerin elde edilmesinde çok yararlı olmuşlardır. Kromozom yapısının değişmesi Mayoz bölünmenin ilk evrelerinde crossing-over ile kromozomlardan kopan parçalar yer değiştirip tekrar kromozomlara bağlanabilirler. Crossing-over, homolog kromatitler arasındaki alışılagelmiş parça değişimidir; ancak genlerin rekombinasyonlarına neden olur; fakat kromozomlarda yapı değişikliklerine neden olmaz. Bazen kromatitler, crossing-over olmadan parça değişimine, yitirilmesine ya da kazanılmasına neden olur. Kromozom sayısının değişmesi Kromozomlar mitoz ve mayoz bölünme sırasında bazen düzenli olarak ayrılmazlar. Sonuçta kromozom sayısı bakımından farklı hücreler meydana gelir ve kalıtsal açıdan bazı sorunlar oluşturur. Birçok bitki doğadaki diploit kökenli diğer bitkilerden türemiştir. Aynı gen lokusunda meydana gelecek öldürücü bir mutasyon, bu şekilde, diğer normal genleri taşıyan poliploit kromozomlar tarafından korunabilir. Başlangıçta öldürücü ya da engelleyici görünen bu genler bir zaman sonra canlının ayakta kalmasını sağlamak bakımından önemli bir duruma geçebilir. Bu tip bitkiler belli bir süre sonra kısır olarak kalırlar ve çelikleme ya da yumru ile çoğaltılırlar.

Hayvanlar, vücutlarının belli bir parçasından üretilemedikleri için, triploidi ve tetraploidi bunlarda bir önem arz etmez. İnsanlardaki kromozom sayısı değişimleri;
  • Down sendromu,
  • Edward sendromu,
  • Patau sendromu,
  • Cri du Chat sendromu,
  • Kronik miyelojenik lösemi gibi hastalıklara neden olur ve bu insanlarada değiştirilemeyen sorunlara neden olarak kalırlar.
Gen (Nokta) mutasyonları
Kromozomların yapısında ya da sayısında herhangi bir değişiklik olmadan, doğal ya da deneysel olarak meydana gelen ve mikroskopta görülmeyen mutasyonlardır. Mutasyonu meydana getiren aracılara "mutajenik faktör" denir. Mutasyona uğramış bir gen nadir olarak eski haline dönebilir. Gen mutasyonları, hücredeki kalıtsal bilgiyi taşıyan, çift nükleotid zincirinden oluşan, DNA (deoksiribonükleikasit) molekülündeki gen denilen ve belirli bir özelliği kodlayan bölümündeki değişiklikten kaynaklanır. Mutasyonlar, bir DNA zincirindeki bazın (A, T, G, C) başka bir bazla yer değiştirmesi sonucunda ortaya çıkabileceği gibi, zincire bir ya da daha çok bazın eklenmesi veya zincirdeki bazların eksilmesi sonucunda da ortaya çıkabilir.
  • Paylaş
''Spontan mutasyonlar ve spontan olmayan mutasyonlar '' kısaca ikiye ayırabiliriz...
  • Paylaş