Bilmek istediğin her şeye ulaş

Türk Sanat Musikisi'nde kaç çeşit makam vardır?

Türk sanat müziğinde batı müziğinden farklı olarak sadece diyez ve bemol şeklinde yarım ses aralıkları değil de koma ismi verilen 1/9 ses aralıkları bulunur bu da bir Do'dan diğerine 58 yarım ses aralığı yapar ki bu batı müziğinde diyez ve bemollerle 12 olur. Bir makamı bir gamdan ayıran diğer bir özellik de başladığı sese göre yapısı aynı olan iki makam bile ayrı isimler alır. Bu da makam isimlerinin artmasına yol açar. Batı müziğinde başladığı ton ismi ve ardından gamın major, minör, armonik minör gibi cinsiyeti söylenir. Türk müziğinde böyle bir sistematik oluşturulmadığından makam isimleri de boldur. Şimdiye kadar Türk sanat müziğinde 590 civarında makam tespit edilmiştir ama bunların hepsi günümüzde kullanılmaz. Günümüzde en çok kullanılan makamlar aşağıdaki gibidir.

Bu kadar sistemsizlikle baş etmek tabii ki zor olduğundan eski ustalar şöyle ufak da bir sistem oluşturmuşlardır. Makamlar içerik itibarıyla kendi içlerinde üçe ayrılır.

  • Basit makamlar tam dörtlü ve beşli koma gruplarının birleştirilmesiyle oluşurlar, batı müziğinde major ve minör gamları gibi düşünülebilirler.
  • Bileşik makamlar çeşitli makamların birleştirilmesiyle oluşur. Kilise modlarında miksolidyan bunun batıdaki karşılığı olabilir.
  • Şedd ya da göçürmeli makamlarda ise çıkarken ya da inerken bir makamın bir ya da birkaç sesinin pesleştirilerek ya da tizleştirilerek çalındığı makamlardır ki bu da batı müziğinde diminished ya da augmented gamlarına tekabül eder yalnız batı müziğinde o gam hem inerken hem de çıkarken kullanılır.
1. RAST MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 4. Derecedeki Rast perdesi, durağı 8. Derecedeki Neva perdesi olan makamdır. Re ana aşıttan elde edilir. Tarihte Ümmül Makamat(Makamların Anası) olarak adlandırılan bir makamdır. Rast makamı en eski makamlardan biridir. Notası bu güne kadar gelen eserlerden Hoca Abdulkadir. Maragi (1360-1435) nin eserleri en eski eserlerdir. 13 Rest ederi bu güne kadar gelebilmiştir. Benli Hasan Ağa'nın (1607-1662) Peşrev ve , Sazsemaileri en eski saz eserleridir.

2. HÜSEYNİ MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 9. Derecedeki Hüseyni perdesi, durağı 5. derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Re ana aşıttan elde edilir. Türk müziğinin en eski makamlarından biridir. En az 6 asırlıktır. Eskiden beri başka isimler altında var olduğu kesindir. Çünkü Geleneksel Türk Halk müziğinde çok kullanılmıştır.

3. MUHAYYER MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 12. Derecedeki Muhayyer perdesi, 2. Güçlüsü 9. Derecedeki Hüseyni perdesi olan ve durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Re ana aşıttan elde edilir.

4. TAHİR MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 12. Derecedeki Muhayyer perdesi, 2. Güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi olan ve durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Re ana aşıttan elde edilir.

5. YEGAH MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi, 2. Güçlüsü 5. Derecedeki Dügah perdesi, durağı 1. Derecedeki Yegah perdesi olan makamdır. Re ana aşıttan elde edilir.

6. NEVA MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi, durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Re ana aşıttan elde edilir.

7. GERDANİYE MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 11. Derecedeki Gerdaniye perdesi, 2. güölüsü 8. Derecedeki Neva perdesi, durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Re ana aşıttan elde edilir.

8. EVİÇ MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında 1. Güçlüsü 10. Derecedeki Eviç perdesi, 2. Güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi ve durağı 3. Derecedeki Irak perdesi olan bir makamdır. Ferahnak makamı ile aralarındaki tek fark Eviç makamında FA# de kalabilmek için yukarıda Mİ# kullanıyor olmasıdır. Başka hiçbir fark yoktur. Aşıttaki Mİ# Eviç perdesinde rahat kalabilmek amacıyla kullanılmış bir yedendir. DO# ise aşıtın yedenidir.Re Ana Aşıttan elde edilir.

9. FERAHNAK MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında 1. Güçlüsü 10. Derecedeki Eviç perdesi, 2. Güçlüsü 8. derecedeki Neva perdesi ve durağı 3. Derecedeki Irak perdesi olan bir makamdır. DO# Aşıtın yedenidir. RE Ana aşıttan elde edilir.

10. SEGAH MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında 1. Güçlüsü 6. Derecedeki Segah perdesi, 2. Güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi ve durağı 6. Derecedeki Segah perdesi olan bir makamdır. Segah sesinde rahat kalabilmek amacıyla gelenekte LA# kullanılmıştır. Ama LA# kullanmak bir gereklilik değildir. Yani LA# kullanılmadanda pekalaSegah yapılabilir. Segah makamının bu gün notalandığı yer yanlıştır. Segah 3. Yer anlamına gelmektedir. Yani Geleneksel notalama dikkate alındığında aşağıda FA# üzerinde notalanması gerekmektedir.

11. KÜRDİ MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi, durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Kürdili aşıttan elde edilir.

12. ACEMKÜRDİ MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 10. Derecedeki Acem perdesi, 2. Güçlüsü 7. derecedeki Çargah perdesi, durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Kürdili aşıttan elde edilir.

13. ACEMAŞİRAN MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 10. Derecedeki Acem perdesi, 2. Güçlüsü 7. derecedeki Çargah perdesi, 3. Güçlüsü 5. Derecedeki Dügah perdesi, durağı 3. derecedeki Acemaşiran perdesi olan makamdır. Kürdili aşıttan elde edilir.

14. MUHAYYERKÜRDİ MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 12. Derecedeki Muhayyer perdesi, 2. güçlüsü 9. Derecedeki Hüseyni perdesi, durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Kürdili aşıttan elde edilir.

15. FERAHFEZA MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 10. Derecedeki Acem perdesi, 2. Güçlüsü 8. derecedeki Neva perdesi, durağı 1. Derecedeki Yegah perdesi olan makamdır. Kürdili aşıttan elde edilir.

16. SULTANİYEGAH MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 8. Ve 9. Derecelerdeki Neva ve Hüseyni perdeleri, 2. Güçlüsü 5. Derecedeki Dügah perdesi, durağı 1. Derecedeki Yegah perdesi olan makamdır. Kürdili aşıttan elde edilir.

17. HİCAZ MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 5. Derecedeki Dügah perdesi, ikinci güçlüleri 8. Ve 9. derecelerdeki Neva ve Hüseyni perdeleri, durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Hicaz aşıttan elde edilir.

18. NİKRİZ MAKAMI Nikrizmakamı geleneksel notalama dikkate alındığında birinci güçlüsü 4. Derecedeki Rast perdesi, ikinci güçlüsü 8. derecedeki Neva perdesi olan ve durağı 4. Derecedeki Rast perdesi olan makamdır.

19. ZAVİL MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında birinci güçlüsü 11. Derecedeki Gerdaniye perdesi, ikinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi, durağı 4. Derecedeki Rast perdesi olan makamdır.

20. NİHAVEND MAKAMI Geleneksel notalama dikkate aldığımızda güçlüsüleri 8. Derecedeki Neva perdesi ve 4. Derecedeki Rast perdesi , durağı 4. Derecedeki Rast perdesi olan makamdır. Nihavend makamında Rast birinci güçlü olursa Hüzünlü, Neva birinci güçlü olursa Sevinçli etki oluşturur.

21. ŞEDARABAN MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi, ikinci güçlüsü 5. Derecedeki Dügah perdesi ve durağı 1. Derecedeki Yegah perdesi olan makamdır.

22. NEVESER MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında birinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi, durağı 4. derecedeki Rast perdesi olan makamdır.

23. SUZİNAK MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında birinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi durağı 4. derecedeki Rast perdesi olan makamdır.

24. HİCAZKAR MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında birinci güçlüsü 11. Derecedeki Gerdaniye perdesi, ikinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi olan ve durağı 4. derecedeki Rast perdesi olan makamdır.

25. BESTENİGAR MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında birinci güçlüsü 7. Derecedeki Çargah perdesi, ikinci güçlüsü 5. Derecedeki Dügah perdesi ve durağı 3. Derecedeki Irak perdesi olan makamdır.

26. ZİRGÜLELİHİCAZ MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında 1. Güçlüsü 5. Derecedeki Dügah perdesi, 2. Güçlüleri 8. Ve 9. Derecelerdeki Neva ve Hüseyni perdeleri olan ve durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Şehnaz aşıttan elde edilir.

27. ŞEVKEFZA MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında 1. Güçlüsü 11. Derecedeki Gerdaniye perdesi, 2. Güçlüsü 7 ve 10. Derecelerdeki Çargah ve Acem perdeleri ve durağı 3. Derecedeki Acemaşiran perdesi olan bir makamdır. Normalde Nikriz, Saba, Acemaşiran karıştırılarak elde edilir ortaya Şevkefza çıkar. İnsanın şevkini artıran anlamındadır. Bir bireşik makamdır. Birden fazla aşıt kullanılmıştır.

28. HÜZZAM MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında güçlüleri 6. Derecedeki Segah ve 8. Derecedeki Neva perdeleri olan ve Durağı Segah perdesi olan makamdır. Bazen 11. Derecedeki Gerdaniye de 1. Güçlü olabilir.

29. KARCIĞAR MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında birinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi, durağı 5. derecedeki Dügah perdesi olan makamdır.

30. BAYATİARABAN MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında birinci güçlüsü 12. Derecedeki Muhayyer perdesi, ikinci güçlüsü 8. Derecedeki Neva perdesi ve Durağı beşinci derecedki Dügah perdesi olan makamdır.

31. ÇARGAH MAKAMI Çargah makamı, geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 7. Derecedeki Çargah perdesi, ikinci güçlüsü 11. Drecedeki Gerdaniye perdesi olan makamdır. Saba aşıtından elde edilir. 20. Yy. Başlarında H: SaadettinArel ve Suphi Ezgi bu makamı ana makam olarak kabul etmişlerdir. Batıdaki Do majöre uygun olsun diye. Oysa bütün sesleri naturel olan bu makam gelenekte kullanılan Çargah makamıyla uzaktan yakından ilgisi yoktur. Bu nedenle daha önce kullanılmamış, kullanılsa bile bu tarife göre yapılmış olan Çargah makamını Ana makam olarak kabul etmek yanlıştır. Gelenekte kullanılan Çargah Makamı yukarıdaki gibidir.

32. SABA MAKAMI Geleneksel notalama dikkate aldığımızda birinci güçlüsü 7. Derecedeki Çargah perdesi, ikinci güçlüsü 10. Derecedeki Acem perdesi ve durağı 5. Derecedeki Dügah perdesi olan makamdır.

33. MUHAYYER MAKAMI Geleneksel notalama dikkate alındığında, birinci güçlüsü 12. Derecedeki Muhayyer perdesi, 2. Güçlüsü 9. derecedeki Hüseyni perdesi olan ve durağı 5. derecedeki Dügah perdesi olan makamdır. Re ana aşıttan elde edilir
  • Paylaş
5

Winterwitch, Çok teşekkürler herşeyi yazmışsınız. Hörmetler efenim.

Şaman, Rica ederim hamfendi.

Hakan, bi tane mi bemol hadi hadi bir tane de fa diyez milletin neyine yetmez hiç anlamam üstat yaa :)) ud öğrenirken canım çıktı bunları öğrencem diye. bu arada ud konusu geçmişken hocam ERCAN AKIN'ı da rahmetle anayım.

Şaman, Bizim müzikte de ilginç tınılar çıkıyor ama ortaya üstadım. Bize de bir Bach gibi adam gelip düzenlemiş olsaydı karmaşayı o kadar zor olmayacaktı. Hala biri gelip ortak makamları aynı çatı altında toplayabilir.

Hakan, müstezat full tezat aga nerde o kadar zaman :))

Türk Sanat Müziğinde 3 türlü makam vardır: Basit, şed ve mürekkep makamlar.

Basit makam 13 türlüdür:
1-Çargah
2-Kürdi
3-Uşşak
4-Rast
5-Buselik
6-Zirgüleli Hicaz
7-Uzzal Hicaz
8-Hicaz
9-Hümayun Hicaz
10-Hüseyni
11-Tahir
12-Basit Suznak
13-Karciğar

Şed makamlar çok çeşitlidir mesela, çargah makamı do üzeri karar eder bu makamı fa perdesine göçürürsen Acemaşiran makamı ortaya çıkar eğer bu makamı sol perdesi üzerine göçürürsen Mahur makamı ortaya çıkar
buselik makamının da 2 türlü şeddi vardır,
birisi sol perdesi üzerinde Nihavende makamı
2.si aynı şekilde sol üzerinde Ruhnuvaz makamı
Kürdi makamı sol üzeri göçürüldüğünde
Kürdili hicazkar makamı ortaya çıkar
  • Paylaş
Sonraki Soru
HESAP OLUŞTUR

İstatistikler

2058 Görüntülenme4 Takipçi2 Yanıt