Bilmek istediğin her şeye ulaş

Zeka sırf sorularımızın cevaplarını öğrenmiş olma becerisi midir? Yoksa hangi sorular soracağınızı bilme becerisi midir?

Zekâ, literatürde halen belirli bir şekilde tanımlanamamıştır. Genel kabul gören tanımı ise “zihnin öğrenme, öğrenilenden yararlanabilme, yeni durumlara uyabilme ve yeni çözüm yolları bulabilme yeteneği“ olarak ifade edilmektedir. Bu tanıma göre, zeki insan öğrendiğini değerlendiren, yeni durumlara yeni çözümler getirebilen kişidir.

Sir Francis Galton, zekanın kişinin duyusal kapasite seviyesi açısından ölçülebileceğini varsaymıştır. Galton’a göre: “En yetenekli bireyler en güçlü duyumlara sahip olanlardır.”  

Zihinsel testler terimi ile zeka testi kavramını ilk ortaya atan kişi olarak Cattell, zekayı, duyum keskinliği ve tepki hızı ile bağlantılı olarak tanımlamıştır.

Bir başka araştırmacı Alfred Binet ise tanımı daha da geliştirerek zekayı; kavrama, hüküm verme, akıl yürütme gibi zihinsel süreçlerle bağlantılı olarak tanımlamıştır.

Spearman’a göre, bütün zihinsel etkinliklerde rol oynayan genel bir zeka vardır ve buna “g” faktörü (genel faktör) denmektedir. Belirli bir zihinsel etkinliğin gösterilebilmesi için genel zihinsel yeteneğin dışında gerek duyulan zihin gücüne “s” faktörü (özel faktör) denmektedir.

Thorndike’a göre zeka; soyut zeka, mekanik zeka ve sosyal (toplumsal) zeka olmak üzere 3 faktörden oluşmaktadır. Mekanik zeka, insanın el ve alet kullanma becerisini; toplumsal zeka, diğer insanları anlama ve kişiler arası ilişkiler kurma yetisini; soyut zeka ise, semboller ve kavramlarla düşünebilme yeteneğini temsil
etmektedir.

Sternberg, ilk defa zekayı bilişsel süreçler üzerinden tanımlayarak üç farklı zeka türünden söz etmiştir.

Analitik zeka, geleneksel zeka testleri ile ölçülen akademik açıdan problem çözme becerilerini içermektedir.
Pratik zeka, günlük ihtiyaçlarla başa çıkmayı, kendini ve çevresindekileri yönetmeyi sağlayan becerilerden oluşmaktadır.
Yaratıcı zeka ise yeni durumlara adapte olmak ve yeni problemlere çözüm geliştirmek için gerekli zihinsel becerileri içermektedir.

Başka zekâ kuramlarına göz atalım : 

                                      Çoklu Zeka

Sternberg’in modeli ile farklı boyutlar kazanan zeka kavramı, Harvard’lı psikolog Gardner’ın çalışmaları ile daha detaylı ve kapsamlı şekilde tanımlanmıştır. Gardner insanlarda tek bir zekanın bulunmadığını, IQ ve zeka testlerinin ise sadece sözel ve mantıksal-matematiksel yetenekleri ölçtüğünü iddia etmiştir. Bu doğrultuda bireylerde birbirinden farklı yetenek alanları olduğunu ileri sürmüştür. Bunlar şu şekilde sıralanabilir:

1- Bedensel Zeka: Bu zeka türü, vücut hareketlerini kontrol etme, nesneleri başarılı şekilde kullanma yetenekleri ile ilgilidir. Sporcular, oyuncular, askerler bu zeka türünde gelişmiş kişilere örnek verilebilir.

2- Dilsel Zeka: Dili iyi kullanmayı ifade eden kavram oluşturma, soyut düşünme, kelimeleri etkili şekilde kullanma yetenekleri ile ilgilidir. Yazarlar, şairler, TV sunucuları, şov adamları bu zeka türü gelişmiş kişilerdir.

3- Görsel Zeka: Uzaysal sorunları anlama ve çözme, farklı şekilleri zihinde tasarlama yeteneğini ifade etmektedir. Mimarlık, haritacılık, resim, grafik gibi alanlarda başarılı kişiler, bu zeka türü gelişmiş kişilere örnektir.

4- Mantıksal-Matematiksel Zeka: Eldeki verileri doğru şekilde değerlendirip, sonuç çıkarma, mantıksal çıkarımlarda bulunma, hipotez kurma yeteneklerini içermektedir. Bu zeka türünde gelişmiş kişiler, bilgisayar programları hazırlama, neden-sonuç ilişkileri kurmayı gerektiren işlerde başarılı  olmaktadırlar.

5- Müziksel Zeka: Bu zeka türü, ritim ve tonlamaları algılama, kavrama ve müzik üretebilme yeteneklerini kapsamaktadır. Müzisyenler, enstrüman çalan kişiler bu zeka türü gelişmiş kişilerdir.

6- Kişilerarası Zeka: İnsanları anlama, onlarla sözlü ve sözsüz iletişim kurma, grup içinde işbirliği içinde çalışma yeteneklerini içermektedir. Bu zeka türünde gelişmiş insanlar, empati yapma ve başkalarının duygu ve ihtiyaçlarını anlama konusunda başarılıdırlar. Psikologlar, öğretmenler, din görevlileri, siyaset liderleri bu zeka türü gelişmiş kişilerdir.

7- İçsel Zeka: İnsanın kendi güçlü ve zayıf özelliklerini, duygularını, ihtiyaçlarını anlama ve ifade etme yeteneğini ifade etmektedir. Bu kişiler, çevrelerindeki kişilerin duygu ve düşüncelerini anlama, insanların davranışlarının arkasında yatan nedenleri algılama konusunda başarılıdırlar.

8- Doğa Zekası: Doğal yaşamda var olan kuralları, hayvan ve bitkilerin özelliklerini fark edebilme ve kavrama yeteneklerini içermektedir. Zoolog, meteorolog gibi doğa olayları konusunda hassas kişiler, bu zeka türü gelişmiş kişilere örnek verilebilir.
                                     
                                Duygusal Zeka (EQ)

Duygusal Zeka kavramı ilk olarak, 'kişilerin kendi duygularını anlaması, başkalarının duygularına empati beslemesi ve duygularını yaşamı zenginleştirebilecek biçimde düzenlemesi' gibi özellikleri tanımlamak amacıyla kullanılmıştır. 

Mayer ve Salovey'e (1990) göre, duygusal zeka, 'başkalarının duygularını doğru şekilde anlama ve bu duygulara uygun şekilde cevap verme, kendini motive edebilme, kendi duygularının farkında olma, duygusal tepkilerini düzenleme ve kontrol etme' yeteneğidir. Mayer ve Salovey duygusal zekayı 4 boyutta tanımlamıştır 

  • Duyguları algılama
  • Görüşlerini anlatmak için duygulardan yararlanma
  • Duyguları anlama
  • Duyguları yönetme
         
Goleman ise, Thorndike'ın sosyal zeka adını verdiği zeka üzerinde durarak öz-disiplin, kararlılık ve empati gibi yeterliklerin 'EQ' adını verdiği duygusal zekanın bileşkeleri olduğunu ileri sürmüştür. Goleman, EQ’nun yaşamdaki başarıyı IQ (zeka katsayısı)'dan daha çok belirlediğini savunmuştur. Goleman, duygusal zekayı kişinin kendini ne şekilde iyi, ne şekilde kötü hissettiğini ve kötüyü iyiye nasıl dönüştüreceğini bilmesi olarak tanımlamıştır. Ayrıca ne hissettiğini bilme, güçlü ve zayıf noktalar konusunda emin olma ve bu duyguları sağlam kararlar almakta kullanma, duygusal zeka ile ilgili yeterlilik olarak  belirtilmiştir. EQ, değişik ruh hallerini kontrol altında tutarak görev ve hedeflerden şaşmamayı sağlayan temel faktör olarak kabul edildiği için IQ’dan daha etkili olarak görülmüştür.

                              İş Performansı Açısından Zeka

Araştırmalar, zeka testi sonuçlarının askeri ve iş performansının yordanmasında etkili olduğunu göstermektedir. Genel zihinsel yetenek kavramı ile daha kapsamlı bir tanıma kavuşan zekanın, hem mesleki düzey hem de performans hakkında belirleyici olduğu ileri sürülmektedir.

Araştırmalara göre zeki bireyler, daha karmaşık işlerde çalışmakta ve işlerinde daha iyi performans sergilemektedirler. Özellikle iş başında eğitim sürecinde yüksek zeka düzeyi, kişinin daha hızlı öğrenmesini ve böylelikle diğer çalışanlardan sıyrılıp öne çıkmasını sağlamaktadır. Öte yandan, zeka iş performansını, deneyim, özel yetenekler ya da kişilik özelliklerinden daha iyi yordamaktadır.

                            Katılım ve Çevrenin Zekaya Etkisi

Genetik faktörler ve çevre, zekayı etkileyen ve nadiren birbirinden bağımsız işleyen iki faktördür. Çevre,genetik faktörlerin kendini nasıl ifade edeceğini etkilerken, genetik faktörler de çevreye bağlı etmenlere etki etmektedir. Kalıtım ve çevrenin zeka üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla birbirinden ayrı ve uzakta yetiştirilen ikizlerin davranışları ölçümlenmiştir. Doğumdan itibaren birbirlerinden farklı çevrelerde yetişen tek yumurta ikizleri ile aynı evde yetişen çift yumurta ikizlerinin zeka puanları karşılaştırıldığında, tek yumurta ikizlerinin zekalarının çift yumurta ikizlerinden daha fazla benzeştiği sonucuna ulaşılmıştır.

Sorunun cevabını size bırakıyoruz.

  • Paylaş
Zeka bilgi birikimi ve bilme becerisinden çok, bana daha pratik konularda hızlı kavrayış ve algılarda belirgin üstünlükleri sağlayan bir vasıf olarak geliyor.
  • Paylaş
Zeka yanlışları ayıklama becerisidir.
  • Paylaş
Zeka dusunerek cevabını bıldıgımız sorunun en karmasık olarak nasıl sorulabılecegini kurgulama becerisidr.
  • Paylaş
Sonraki Soru
HESAP OLUŞTUR

İstatistikler

1093 Görüntülenme9 Takipçi5 Yanıt

Konu Başlıkları